Η Ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας                ΦΑΞ: 2237023444  Τηλ:2237080901   Κιν: 6974998918

Έκδοση της Τετάρτης 11 Αυγούστου 2004 | Αριθμός φύλλου 92

Γράφει ο Γιώργος Τσατσαράγκος

Ταξιδιώτες του Ανέμου

Όταν ο φίλος ο Γιώργος μου πρότεινε να παρουσιάσω το νέο του βιβλίο, "Ταξιδιώτες του Ανέμου" αποδέχτηκα την πρότασή του με κρύα καρδιά. Και αυτό φυσικά γιατί δεν είμαι ειδικός στην βιβλιοπαρουσίαση. Και για ένα πρόσθετο λόγο: Τα τελευταία χρόνια έπαψα να διαβάζω λογοτεχνία και αρκούμαι στην ανάγνωση εφημερίδων. Κορεσμός; Οκνηρία; Και τα δυο ή κάτι άλλο; Δεν ξέρω…

Γεγονός πάντως είναι πως, παρ' ότι ξεκίνησα βαριεστημένα να διαβάζω τις πρώτες σελίδες του βιβλίου προοδευτικά το ενδιαφέρον μου όλο και μεγάλωνε, τόσο που τελικά μπορώ να πω πως διάβασα ένα θαυμάσιο βιβλίο, οι ήρωες του οποίου δεν είναι αποκυήματα της φαντασίας του συγγραφέα, η πλοκή και η δράση δεν κινούνται στο χώρο της ουτοπίας, του εξωπραγματικού. Αντίθετα τα γραφόμενα έχουν το ρεαλισμό της σκληρής καθημερινότητας των χωριών μας και μάλιστα σε ιδιαίτερα δύσκολες εποχές, όπως η Γερμανοϊταλική Κατοχή, ο Εμφύλιος Πόλεμος και τα πέτρινα μετεμφυλιοπολεμικά χρόνια. Οι ήρωες είναι απλοί άνθρωποι, οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας, οι γονείς μας, οι χωριανοί και οι κοντοχωριανοί μας, εμείς οι ίδιοι αν θέλετε…

Η υπόθεση, που ξετυλίγεται γύρω από το Μεγάλο Χωριό, ξεκινά τη δεκαετία του 1930 και καταλήγει στο 1970. Ο μύθος πλέκεται γύρω από τη ζωή και τη δράση του Μήτσου, της Μπιρμπίλως, της Διαμάντως, του Αντώνη και της Καλλιόπης, του Ζαρίφη και του Γραμματικού που είναι και οι βασικοί ήρωες ή αντιήρωες. Ακόμη δευτερεύοντα ρόλο παίζουν η Μέλπω, ο Νοματάρχης, ο αγροφύλακας, ο Ντερτιλής, η Αργυρώ, ο Παντελής και το Αβάπτιστο, ο Θάνος ο ξενιτεμένος γιος της Μπιρμπίλως, ο Κάργας, ο Ξερόλας και ο Ζανάς - οι νταήδες του χωριού - καθώς και ο Πούλος με τη γυναίκα του Μάγκυ. Μέσα από αυτά τα πρόσωπα, τη δράση και το χαρακτήρα τους, περιγράφεται με ενάργεια ο τρόπος ζωής όχι μόνο των Μεγαλοχωριτών αλλά και των Ευρυτάνων γενικότερα. 

l Ο Μήτσος και η Διαμάντω είναι ένα απλοϊκό ζευγάρι, εκφραστές νομίζουμε μιας σημαντικής μερίδας της πληθυσμιακής σύνθεσης ενός χωριού. Πρόσωπα ανασφαλή, με μειωμένη αυτοεκτίμηση, πρόσωπα της ανέχειας, της στέρησης και της ανυποληψίας.

l Η Μπιρμπίλω: Μια γυναίκα ψυχωμένη, έξυπνη και δραστήρια. Γυναίκα με ιδιαίτερα δυνατό χαρακτήρα, αν και πληγωμένη τόσο από τη χηρεία όσο και από το γιο της Θάνο, που της τον πήρε για πάντα η ξενιτιά Είναι η προξενήτρα του χωριού, η ξεματιάστρα, η γυναίκα που βοηθάει όλους όσοι έχουν ανάγκη και ειδικά το Μήτσο και τη Διαμάντω. Αν και αγράμματη είναι θυμόσοφη και βέβαια τη χαρακτηρίζει το χάρισμα της λαϊκής σοφίας. Εκφράζει προφανώς τα λιγοστά άτομα που αποτελούν την ψυχή των μικρών τοπικών κοινωνιών.

l Ο Αντώνης και η Καλλιόπη, το πλούσιο ζευγάρι που καζάντισε στην Πόλη, ο Ζαρίφης το γεροντοπαλίκαρο που κι αυτός έκανε γερό κομπόδεμα στην Πόλη αν και μποέμ, γλεντζές και γερό ποτήρι, όπως και ο Πούλος με τη γυναίκα του τη Μάγκυ, εκφράζουν τους παλιννοστούντες μετανάστες που αποτελούν μέρος της σύνθεσης του πληθυσμού των χωριών μας.

- Ο Γραμματικός, ο Κάργας και ο Ζανάς καθώς και πολλοί από τους παραπάνω ήρωες, είναι, για όσους έζησαν τα γεγονότα της κατοχής και του εμφυλίου, πρόσωπα ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΑ, δεν κινούνται στο χώρο του μύθου και της φαντασίας. Θα έλεγα χωρίς κανένα ενδοιασμό πως ο συγγραφέας καταφέρνει όχι απλά να φωτογραφίσει πρόσωπα και πράγματα, αλλά να διεισδύσει τόσο στους χαρακτήρες των λαϊκών ηρώων του και να αποτυπώσει με ειλικρίνεια τη ζωή και τη δράση των χωριανών του στη συγκεκριμένη περίοδο και να εκφράσει προσωπικά του βιώματα και εμπειρίες κάθε άλλο παρά ευχάριστες. Δεν είναι τυχαίο, νομίζουμε, ότι το κύριο βάρος δίνεται στη δεκαετία του σαράντα, την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίιου πολέμου, που λάβωσε αγιάτρευτα την Ευρυτανία και την Ελληνική επαρχία γενικότερα. Η απόλυτη στέρηση, η πείνα, η γύμνια, το μίσος και ο διχασμός, η δυναστεία της καχυποψίας και της ανασφάλειεας, ο αλληλοσπαραγμός, η επιβράβευση της προδοσίας και του δοσιλογισμού είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της εποχής. 

Πέρα από την καταγραφή νωπών για πολλούς από μας ιστορικών γεγονότων, οι "Ταξιδιώτες του Ανέμου" είναι ένα ιδιαίτερα αξιόλογο λαογραφικό σύγγραμμα με πλούσιο λαογραφικό υλικό. Η τοπική λαϊκή παράδοση, τα ήθη και τα έθιμα των τοπικών κοινωνιών καταγράφονται και αναδεικνύονται πολύ εύστοχα μέσα από τη ζωή και τη δράση των ηρώων. Οι ζωντανοί διάλογοι με τη δωρική τοπική διάλεκτο καθηλώνουν. Πιστεύω πως ο κύριος στόχος που θέτει ο συγγραφέας, δηλαδή η "ανάδειξη της λαογραφικής πλευράς των ανθρώπων της Ευρυτανίας και της Ρούμελης γενικότερα", επιτυγχάνεται, το δε γλωσσάρι που παρατίθεται στις τελευταίες σελίδες, είναι πολύ πλούσιο και πολύ χρήσιμο. 

Θα ήταν επίσης παράλειψή μου, εάν δεν έκανα τουλάχιστον μια απλή αναφορά στο κοινωνιολογικό ενδιαφέρον του βιβλίου. Τα στοιχεία που παρατίθενται είναι σημαντικά και αναφέρονται στις ποικίλες κοινωνικές διακρίσεις, τις ιδεολογικές αντιθέσεις και τον ταξικό ρατσισμό μια κοινωνίας υποθετικά ομοιογενούς.

Τελειώνοντας, θα 'θελα να πω πως στους "Ταξιδιώτες του Ανέμου", ανακάλυψα κομμάτια από τη δικιά μου ζωή και τις σκληρές ανθρωποφάγες περιπέτειες των παιδικών και εφηβικών μου χρόνων, γι' αυτό και με αγγίζουν ιδιαίτερα. Δεν μου θυμίζουν απλά "οικεία κακά", αλλά τα περιγράφουν!… Έζησα την πείνα, τη γύμνια, την ξυπολυσιά, τον παραγκωνισμό και την περιφρόνηση στην πιο ακραία τους μορφή. Έπειτα υπήρξα και εγώ, όπως ο αγαπητός Γιώργος "Ταξιδιώτης του Ανέμου" για εφτά ολόκληρα χρόνια.