Έκδοση της Τετάρτης 19 Ιουλίου 2006 | Αριθμός φύλλου 192

 Γράφει ο Διον. Κ. Παρούτσας

Η παθογένεια στο Δημόσιο

Είναι απολύτως συνηθισμένο φαινόμενο, κάθε φορά που σε οποιαδήποτε ομήγυρη η συζήτηση στρέφεται γύρω από κάποιο κλάδο του δημοσίου τομέα, οι πάντες να πνέουν μένεα κατά συγκεκριμένων υπαλλήλων ή κάποιας υπηρεσίας. Ο καθένας έχει κι ένα παράδειγμα κακοδιοίκησης και ταλαιπωρίας να αναφέρει. Το περίεργο όμως είναι ότι αν στη συζήτηση συμμετέχει και κάποιος δημόσιος υπάλληλος, τότε αναφύονται πλήθος λόγοι για την κακή λειτουργία της ίδιας της υπηρεσίας του και ο ίδιος - χωρίς ασφαλώς να ψεύδεται - υποστηρίζει ότι όλη η δουλειά στο γραφείο περνάει από αυτόν.

Τότε αρχίζει το θάψιμο των δασκάλων, διότι "κάθονται τρεις μήνες το καλοκαίρι", των διοικητικών διότι "βαριούνται να κοιτάξουν τα χαρτιά τους", των προϊσταμένων διότι "θέλουν να τα κονομήσουν" και πάει λέγοντας, αναλόγως της συστάσεως της παρέας. Εκεί πέφτουν στο τραπέζι και οι "παράλογες" απαιτήσεις των συνδικαλιστών που θέλουν να "πληρώνονται χωρίς να δουλεύουν", εκεί γίνεται η αιώνια σύγκριση ανάμεσα στον σκληρό (χωρίς εισαγωγικά αυτή τη φορά) ιδιωτικό τομέα και το Δημόσιο. Και τέλος έρχεται η στιγμή του αναθέματος για όσους μόλις βολευτούν, αρχίζουν να απαιτούν όλο και περισσότερα.

Εν τούτοις, αν και φαίνεται από το ύφος της εισαγωγής ότι η ευθύνη δεν αποδίδεται στους ίδιους τους υπαλλήλους κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι ο Δημόσιος Τομέας υπολειτουργεί. Η καθημερινή εμπειρία το δείχνει αυτό όχι μόνο στο Κέντρο, αλλά και στην περιφέρεια, στον δικό μας μικρόκοσμο της επαρχίας και συγκεκριμένα της πόλης μας.

Για του λόγου το αληθές ας δούμε τι γράφει στην τελευταία του έκθεση ο "Συνήγορος του Πολίτη", αυτός ο τόσο πολυδιαφημισμένος -και όχι άδικα - θεσμός:

"Η συσσωρευμένη εμπειρία από την επεξεργασία των αναφορών των πολιτών οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η πιο διαδεδομένη μορφή κακοδιοίκησης είναι οι μεγάλης διάρκειας καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση των υποθέσεων των πολιτών. Οι καθυστερήσεις αυτές δεν οφείλονται μόνο σε αμέλεια κάποιων δημόσιων υπηρεσιών. Η έλλειψη προηγμένης τεχνολογίας, η εμπλοκή πολλών συναρμόδιων φορέων, η ελλιπής στελέχωση -από άποψη αριθμού και προσόντων των υπαλλήλων- πολλών, ιδίως περιφερειακών, δημόσιων υπηρεσιών, τα κενά και οι ασάφειες της νομοθεσίας κ.λπ. Όλα αυτά συντείνουν στην ταλαιπωρία του πολίτη και εν γένει στην παθογένεια της δημόσιας διοίκησης."

Μπορεί λοιπόν αυτή η "παθογένεια" να μην οφείλεται αμιγώς στις κακές προθέσεις και την αδιαφορία των υπαλλήλων, δεν παύει εν τούτοις να δημιουργεί πλήθος προβλημάτων στον -ούτως ή άλλως - ταλαιπωρημένο πολίτη. Ας αναλογιστούμε κάποιον επιχειρηματία που σκοπεύει να επενδύσει.

Ασφαλώς η γραφειοκρατία, ο τρόπος λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης, επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα. Αν μία επένδυση που θα μπορούσε να διεκπεραιωθεί σε 2-3 μήνες γίνεται σε 1-2 χρόνια, αυτό έχει επιπτώσεις, στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Υπάρχουν Υπηρεσίες που καθυστερούν την διεκπεραίωση των υποθέσεών τους πολύ πέραν του θεσμοθετημένου τριμήνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι καθυστερήσεις δεν έχουν ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις, ιδίως όταν δεν εμπλέκεται σ' αυτές μεγάλος αριθμός ενδιαφερομένων.

Υπάρχουν όμως από την άλλη, διοικητικές πράξεις και αποφάσεις που καθορίζουν το επίπεδο διαβίωσης ολόκληρων επαγγελματικών τάξεων, όπως για παράδειγμα των οικοδόμων, οι οποίοι -ειρήσθω εν παρόδω- ταλαιπωρούνται ανέκαθεν και όχι μόνο από έναν φορέα.

Είναι αναγκαία μια συνολική μεταρρύθμιση, από την οποία θα προκύψει μια δημόσια διοίκηση καλύτερη και λιγότερο ακριβή, παραγωγική, με τη χρήση νέων τεχνολογιών. Μια δημόσια διοίκηση που θεωρεί ως κύρια ευθύνη της την εξυπηρέτηση του πολίτη και των επιχειρήσεων, γνωρίζοντας ότι αυτό έχει άμεση επίδραση στην κοινωνία και την οικονομία.

Το να παρέμβει όμως η κυβέρνηση και να προχωρήσει σε μια εκ βάθρων αλλαγή της δημόσιας διοίκησης είναι ένα μείζον πολιτικό στοίχημα, στο οποίο παρά τις καλές προθέσεις της δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν οι προηγούμενες. Στην περίπτωση εκείνων μάλιστα ήταν θεωρητικά πιο εύκολο καθώς υπήρχε ιδιαίτερη σχέση τους με τον παραδοσιακό πυλώνα της κοινωνικής και εκλογικής τους επιρροής, το σώμα δηλαδή των δημοσίων υπαλλήλων. Η σημασία όμως της αναδιάρθρωσης αυτής αποτελεί μείζον στοίχημα ακριβώς γιατί οι επιπτώσεις από την επιτυχία ή αποτυχία του εγχειρήματος ξεκινούν από το πιο ευαίσθητο σημείο της οικονομίας, την ανταγωνιστικότητα.

Στο πρόγραμμα της ΝΔ υπήρχε ρητή και ξεκάθαρη αναφορά ότι κάθε υπέρβαση της προθεσμίας για απάντηση των διοικητικών οργάνων επισύρει ευθύνη του νομικού προσώπου, στο οποίο υπάγεται το όργανο αυτό. Δηλαδή η διοίκηση που δεν θα ενημερώνει τον πολίτη όπου και όταν προβλέπει ο νόμος θα πληρώνει. Παρά την παρέλευση ικανού χρονικού διαστήματος ολίγιστα έχουν γίνει προς την κατεύθυνση αυτή. Παρά τις νομοθετικές παρεμβάσεις που προβλέπουν όλο και συντομότερες προθεσμίες απάντησης και ενέργειας της διοίκησης μετά από αίτημα του πολίτη, εντούτοις η πραγματικότητα επιβεβαιώνει την παραβίαση των περισσοτέρων προθεσμιών που τάσσονται στη διοίκηση. Ανακοινώθηκε μάλιστα σύντμηση των προθεσμιών, καθώς και αποζημίωση για την καθυστέρηση της διοίκησης. Με δεδομένες τις σημερινές δομές της δημόσιας διοίκησης, αλλά κυρίως την επικρατούσα νοοτροπία, η μεταρρύθμιση φαντάζει άπιαστο όνειρο.

Οι αλλαγές που πρέπει να γίνουν αφορούν άμεσα χιλιάδες δημοσίους υπαλλήλους. Απαιτείται ένα νέο μισθολόγιο με τη μορφή συστήματος συνολικών αμοιβών ανταγωνιστικών προς εκείνους του ιδιωτικού τομέα.

Δικλείδες ασφαλείας για αξιοκρατική απόδοση του πριμ παραγωγικότητας. Αλλαγές σε κριτήρια και διαδικασίες του νόμου για τις προσλήψεις, ακόμη και με ιδέες από την εμπειρία των επιχειρήσεων του δημόσιου τομές που έχουν ιδιωτικοποιηθεί. Αντιμετώπιση της διαφθοράς στο Δημόσιο με κυρώσεις. Και όλα αυτά πρέπει να γίνουν με την επιδίωξη της συναίνεσης της ΑΔΕΔΥ.

Η προηγούμενη παράγραφος αποτελεί απόσπασμα από συνέντευξη της κ. Παπανδρέου το 2001. Σαφώς τα όσα επισήμαινε τότε ισχύουν αυτούσια και σήμερα. Το μεγάλο ζήτημα της δυσλειτουργίας του Δημόσιου Τομέα δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστεί και δεν μπορεί να λυθεί από τη μία στιγμή στην άλλη. Έτσι σίγουρα θα είναι αναπόφευκτο να επανέλθουμε, με συγκεκριμένα στοιχεία που εδραιώνουν τις παγιωμένες ήδη αντιλήψεις στο κοινό, με συγκεκριμένα στοιχεία τόσο σε πανελλήνιο όσο και σε τοπικό επίπεδο.