Πέμπτη, 22 Αυγούστου 2019

ev media-logo

«Οι Σαρακατσαναίοι στους αγώνες του Έθνους». Παρουσίαση βιβλίου με ευρυτανικό ενδιαφέρον από τον Παναγιώτη Κων. Βλάχο

Ο Παναγιώτης Κων. Βλάχος, Φιλόλογος, τ. Γεν. Επιθεωρητής Μ.Ε. παρουσιάζει το «περισπούδαστον», όπως ο ίδιος το χαρακτηρίζει, βιβλίο του κ. Ιωάννου Θ. Κουτσοκώστα «Οι Σαρακατσαναίοι στους αγώνες του Έθνους». Πρόκειται για ένα έργο με ευρυτανικά στοιχεία, καθώς γίνεται αναφορά «εις τα ένδοξα κλέφτικα σώματα των Κατσαντωναίων με παράθεσιν ονομάτων, βιογραφικών στοιχείων και επιτευγμάτων ως προοίμιον εκτενούς παρουσιάσεως του "Σταυραετού της Κλεφτουργιάς", Κατσαντώνη, των πολεμικών επιτευγμάτων και του ηρωικού θανάτου του», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Βλάχος.

sarakatsanaioi-biblio-koutsokosta1

Περιήλθεν εις χείρας μου, "τιμητική προσφορά" του συγγραφέως το περισπούδαστον έργον «Οι Σαρακατσαναίοι στους αγώνες του Έθνους», Γιαννιτσά, 2015, σελ. 504.

Δια τη προσέγγισιν του περιεχομένου του σημειώνεται ότι υπό τον όρον "Σαρακατσαναίοι" νοούνται αρχικώς οι περί την κτηνοτροφίαν ασχολούμενοι κάτοικοι της περιοχής του Ασπροποτάμου, της Θεσσαλίας και της Ηπείρου, κινούμενοι και μέχρι Μακεδονίας και πέραν αυτής, ουδεμίαν έχοντες σχέσιν με τους ομιλούντας την βλαχικήν γλώσσαν Κουτσοβλάχους. Οι Σαρακατσαναίοι μιλούν την ελληνικήν γλώσσαν, η οποία μάλιστα περιέχει και πολλά αρχαιπηνή στοιχεία. Αρχικώς ζουν κατά πατριάς, τα έθιμα των είναι ελληνικώτατα χαρακτηρίζονται δε δια την μεταξύ των αγάπην, την αλληλεγγύην και την ιερότητα της οικογενειακής τιμής.

Από της αφετηρίας αυτής αρχόμενος ο συγγραφεύς παρακολουθεί την πορείαν, τους αγώνας και την προσφοράν των Ελλήνων των περιοχών αυτών από των Προεπαναστατικών Χρόνων και της Επαναστάσεως του 1821 μέχρι και του Βου Παγκοσμίου Πολέμου και αδρομερώς μέχρι της εποχής μας. Συνεπώς πρόκειται δια περισπούδαστον εκ πεντακοσίων σελίδων ιστορικόν έργον με ευρυτάτην την έννοιαν του όρου "Σαρακατσαναίοι," αποδιδομένου εις τους Έλληνας κατοίκους της Βορειοδυτικώς Χέρσου Ελλάδος.

Συγκινητική είναι η από τον συγγραφέα αφιέρωσις του έργου εις την σύζυγον και τας τέσσαρες θυγατέρας του, αι οοίαι αναμφιβόλως συμπαρεστάθησαν εις την επίχοχθον ενασχόλησίν του με την συναγωγήν του πολυμόχθου επιστημονικού αμητού και την αριστοτεχνικήν σύνθεσιν του έργου. Προτάσσεται βραχύς πρόλογος της «Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων» και αναγραφή των ονομάτων του Διοικητικού Συμβουλίου της, η οποία συνέδραμεν εις την έκδοσιν του πολυσελίδου έργου. Διαφωτιστικός είναι ο εκτενής πρόλογος του πρώην Αντιπροέδρου της Βουλής των Ελλήνων, Νικολάου Κατσαρού και το "Προοίμιον" του συγγραφέως.

Χαρακτηριστική είναι η από μέρους του έκφρασις ευχαριστιών προς τους «συμπαραστάτας», οι οποίοι συνέδραμαν εις την εκπλήρωσιν ενός χρέους προς τους προγόνους και η παράθεσις συνοπτικού "βιογραφικού σημειώματος". Εξ αυτού πληροφορούμεθα ότι ο συγγραφεύς, γεωπόνος την επιστήμην, εσταδιοδρόμησεν επιτυχώς εις την Αγροτικήν Τράπεζαν με πολύπλευρον κοινωνικοπολιτιστικήν εισφοράν εις επιστημονικούς και ευεργετικώς δρώντας Συλλόγους.

Ευρισκόμεθα, δηλαδή, ενώπιον ενός συγγραφέως περισπουδάστου έργου, ο οποίος την έρευναν και συγγραφήν επιτελεί ως επιλογήν, "Αίρεσιν βίου", ελαυνόμενος από ψυχικήν πορόρμησιν, εφεσιν προς γνώσιν, αγάπην προς την πάτριον παράδοσιν και πρόθεσιν να περισώση και να παραδώση εις τους επερχομένους στοιχεία πολύτιμα προς γνώσιν, οικοδομήν και περαιτέρω πορείαν κατ’ επίγνωσιν.

Το έργον απάρχεται με συνοπτικήν παρουσίασην των Σαρακατσαναίων κλεφταρματολών και την στρατιωτικήν και οικονομικήν συμβολήν των εις την Επανάστασιν του 1821 με περιεχόμενον του έργου ειδικωτέραν αναφοράν εις την παρουσίαν των Συκάδων-Βλαχοπουλαίων. Έπεται ειδικωτέρα αναφορά εις τα ένδοξα κλέφτικα σώματα των Κατσαντωναίων με παράθεσιν ονομάτων, βιογραφικών στοιχείων και επιτευγμάτων ως προοίμιον εκτενούς παρουσιάσεως του "Σταυραετού της Κλεφτουργιάς", Κατσαντώνη, των πολεμικών επιτευγμάτων και του ηρωικού θανάτου του.

Εις τον Αρχιστράτηγον της Ρούμελης, Γεώργιον Καραϊσκάκην, αφιερώνει εκτενές κεφάλαιον με ιστόρησιν της δράσεως μέχρι του ηρωικού θανάτου και της διαθήκης του. Λίαν ενδιαφέροντα είναι και τα παρατιθέμενα στοιχεία, εράνισμα των όσων ελέχθησαν και εγράφησαν δια τον ήρωα. Ακολουθεί σειρά αγωνιστών με αναφοράς εις την ζωήν, την δράσιν και τινα ιδιαίτερα γνωρί¬σματα, δια των οποίων ο αναγνώστης διαμορφώνει κρίσιν δια την προσωπικότητα και την προσφοράν εκάστου. Επειδή είναι ανέφικτος και αδρομερώς έστω η αναφορά εις τα αθ’ έκαστον στοιχεία, αναγράφονται ενδεικτικώς ονόματα τίνα, οίον Γεώργιος Τσάγκας, Βασίλειος Δίπλας, Φερεντιναίοι, Πατσιαουραίοι, Αθανάσιος Τσάκας, Αντώνιος Ζαραλής, Ψαρογιανναίοι, Λιακαταίοι, Μακραίοι κ.λπ. Επακολουθεί ιδιαιτέρα αναφορά εις τους κλαφταρματολούς της Δυτικής Ρούμελης και της Ηπείρου Μπακολαίους, Γιωργοθώμον και Ισκαίους. Περαιτέρω ο συγγραφεύς επεκτείνεται προς την Ανατολικήν Ρούμελην και την Θεσσαλίαν με διαμνημόνευσιν σειράς όλης αγωνιστών, όπως Τζαχειλαίους, Γιάννην Γκούραν, Γιάννην Μαμούρην, Κατσουδαίους - Γαρεφαίους, Σκαλτσοδήμον, Μπαλατσαίους, Βελαντζαίους, Καπλαναίους, Μανταλαίους, Κατσαραίους,  Ζαχαράκην Γούλαν, Νικόλαον Τσακνάκην. Επιτάσσεται παρουσίασις Σαρακατσαναίων αγωνιστών του 1821, οι οποίοι έδρασαν εις την Πελοπόννησον και αναφέρονται ονόματα αγωνιστών, οι οποίοι και οικονομικώς συνέδραμον τον αγώνα.

Το πρώτον μέρος του έργου κλείεται με την παρουσίασιν Σαρακατσαναίων Ηπειρωτών, Ευρυτάνων και εξ άλλων περιοχών της Ρούμελης, οι οποίοι διε¬κρίθησαν και κατά την ηρωικήν έξοδον του Μεσολογγίου με αναφοράν και εις ηρωΐδας γυναίκας. Ενδεικτικώς σημειώνονται η καπετάνισσα Λιάκαινα, η Αγραφιώτισσα Αγόρω, η Αικατερίνη Μακρυγιάννη, η Μαρία Πανουργιά και η Δέσπω Διακατά. Επιτάσσονται παραπομπαί, εκ των οποίων τεκμαίρεται και το εύρος της βιβλιογραφίας, την οποίαν ο συγγραφεύς εχρησιμοποίησεν.

Εις το δεύτερον μέρος του έργου παρουσιάζεται εν αρχή η συμβολή των υπό την ευρείαν έννοιαν του όρου Σαρακατσαναίων εις τα απελευθερωτικά κινήματα των ετών 1854 και 1878 και κατ' επέκτασιν εις τον Μακεδονικόν αγώνα μέχρι και των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-13. Ειδικώτερον εκτίθεται η δράσις επωνύμων αξιοματικών μετά των τμημάτων των εις την Ήπειρον, τα Άγραφα, την Θεσσαλίαν, τον Όλυμπον και την Πιερίαν μέχρι της Δυτικής Μακεδονίας. Ιδιαιτέρως γίνεται συνοπτική θεώρησις και παρουσίασις της επικρατούσης καταστάσεως εις τα Βαλκάνια κατά τον 19ον αιώνα.

Η ιστόρησις συνεχίζεται με την προετοιμασίαν, οργάνωσιν και διεξαγωγήν του αγώνος κατά την περίοδον 1904-1908 με αναφοράν εις πρόσωπα και γεγονότα. Τοιουτοτρόπως, μεταξύ άλλων, με βιογραφικά στοιχεία και εκτενή αναφοράν εις την δράσιν των παρουσιάζονται ο εκ Πηλίου Μακεδονομάχος Κώστας Γαρέφης και ο εκ Στενώματος Ευρυτανίας Βαγγέλης Βλάχος (Καπετάν Βαγγέλης).

Επακολουθεί ονομαστική αναφορά εις «Οπλίτες- Αντάρτες", οι οποίοι προσήλθον εις τον αγώνα από την Παλαιάν Ελλάδα και την Μακεδονίαν και εις Μακεδόνας "οργανωτικούς πράκτορες" και το κεφάλαιον κλείεται με αναγραφή "θυμάτων και τραυματιών" της περιόδου εκείνης.

Συνοπτικώς ιστορείται η περίοδος 1908-1912 και γίνεται αξιολόγησις του Μακεδονικού Αγώνος. Το έργον περατούται με παρουσίασιν των Βαλκανικών Πολέμων και του Αυτονομιακού Αγώνος εις την Βόρειον Ήπειρον με απόληξιν εις τον Δεύτερον Παγκόσμιον Πόλεμον του 1940-41, χωρίς να παραθεωρήται από τον συγγραφέα και η οικονομική συμβολή των Σαρακατσαναίων εις τους νεωτέρους Εθνικούς Αγώνας.

Εν επιμέτρω παρουσιάζεται εις εύστοχον θεατρικήν μορφήν η υπό του Κώστα Γαρέφη και των συντρόφων του Σαρακατσαναίων εξόντωσις συμμορίας Βουλγάρων Κομιτατζήδων κατά σενάριον του συγγραφέως, γλωσσάριον δε σημαντικώς διευκολύνει τον αναγνώστην δια των ερμηνευομένων ιδιωματικών λέ¬ξεων.

Ανομολογούνται και εντεύθεν χάριτες και εκφράζεται δίκαιος έπαινος προς τον συγγραφέα, ο οποίος δεν εφείσθη χρόνου μακρού και κόπου πολλού δια να συναγάγη, να ταξινομήση και να συνθέση με συνέπειαν έργον διαχρονικής ισχύος προς τιμήν των προγόνων, γνώσιν των συγχρόνων και καταπίστευμα δια τους επερχομένους.