Κυριακή, 21 Απριλίου 2019

ev media-logo

Περί νεοφιλελευθερισμού. Ο Διονύσης Παρούτσας αναλύει τον πολιτικό όρο, την εφαρμογή του και το σήμερα στην Ελλάδα

Πολύς ο λόγος για μεταγραφές το τελευταίο διάστημα. Μεταγραφές προσώπων και ιδεών, μπολιάσματα που άλλους ξενίζουν και άλλους "εξιτάρουν", θεωρίες που συμπλέκονται, νέες λέξεις, παλιές ιδέες σε νέα περιτυλίγματα και κίνηση. Κίνηση γενικώς. Όλη αυτή η μεταγραφολογία, δίνει όμως ένα χρώμα απαξίωσης, εξομοιώνει την πολιτική με το ποδόσφαιρο και αυτό σίγουρα καλό δεν κάνει (ούτε στην πολιτική ούτε στο… ποδόσφαιρο).840-0

Ανάμεσα σε όλη αυτή την συνθηματολογία των ημερών, μια λέξη κάνει την εμφάνισή της όλο και συχνότερα, μια λέξη που περισσότερο αποκρύβει το "σημαίνον" που θα έλεγε και ο Τσόμσκι παρά το εκφράζει. Και αυτή η λέξη δεν είναι άλλη από τον όρο "νεοφιλελευθερισμός".

Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα από την αρχή. Και η αρχή πάει πολύ πίσω, στα τέλη του 18ου αιώνα, στην Αγγλία. Όπως μαθαίναμε στην "κόκκινη ιστορία", (αν τη θυμάστε οι της τρίτης δέσμης πριν από τριάντα χρόνια στην Τρίτη Λυκείου), ο Άνταμ Σμιθ, ένας Άγγλος οικονομολόγος δημοσίευσε ένα βιβλίο το 1776 με τον τίτλο "Ο πλούτος των εθνών".

Αυτός και άλλοι υπερασπίστηκαν την κατάργηση του κρατικού παρεμβατισμού στα οικονομικά ζητήματα. Είπε ότι δεν πρέπει να υπάρχουν φραγμοί στην παραγωγή, όρια στο εμπόριο και δασμοί. Ο καλύτερος τρόπος για την ανάπτυξη της οικονομίας ενός κράτους είναι το ελεύθερο εμπόριο.

Αυτές οι ιδέες ήταν "φιλελεύθερες" με την έννοια του μη ελέγχου. Αυτή η εφαρμογή του ατομικισμού ενθάρρυνε το "ελεύθερο" επιχειρηματικό πνεύμα και τον "ελεύθερο" ανταγωνισμό.

Αυτός ο οικονομικός φιλελευθερισμός υπερίσχυσε στις ΗΠΑ από το 1800 μέχρι τις αρχές του 20ου αι. Όμως το μεγάλο κραχ του 1930 οδήγησε έναν οικονομολόγο με το όνομα Τζον Μάιναρντ Κέινς στη θεωρία η οποία αμφισβήτησε το φιλελευθερισμό σαν την καλύτερη θεωρία για τους καπιταλιστές.

Στην ουσία, είπε ότι η πλήρης απασχόληση είναι αναγκαία για την ανάπτυξη του καπιταλισμού κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες παρέμβουν για ν' αυξήσουν την απασχόληση.

Αυτές οι ιδέες επηρέασαν πολύ την πολιτική του προέδρου Ρούζβελτ - η οποία πράγματι βελτίωσε τη ζωή πολλών ανθρώπων. Η πίστη ότι η κυβέρνηση πρέπει να προάγει το κοινό όφελος έγινε από τότε ευρέως αποδεκτή.

Δυστυχώς όμως ούτε αυτή η πολιτική επρόκειτο να παραμείνει εσαεί σε εφαρμογή, διότι όπως όλα είναι ρευστά, έφθασε κι αυτή στο ζενίθ της και στη συνέχεια παρουσίασε κάμψη.

Η κρίση στις οικονομίες μεγάλων κρατών τα τελευταία χρόνια, με τους συρρικνωμένους ρυθμούς κέρδους, ενέπνευσε κάποιους να αναβιώσουν τον οικονομικό φιλελευθερισμό, με ορισμένες όμως “βελτιώσεις”.

Τα αποτελέσματα της εφαρμογής του στις οικονομίες της Αμερικής του προέδρου Μπους (πατρός) και της Αγγλίας της Μάργκαρετ Θάτσερ (κεντρική φωτο) ήταν στην ουσία ευνοϊκά. Παρ' όλο που τα πρώτα χρόνια εφαρμογής του ήταν εξαιρετικά επώδυνα για τις λαϊκές μάζες, επήλθε τελικά ανάκαμψη της ανάπτυξης, την επιχειρηματικότητας καθώς και αύξηση των θέσεων εργασίας.

Σήμερα, με την ραγδαία παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, βλέπουμε το Νεοφιλελευθερισμό σε παγκόσμια κλίμακα. Είναι μια από τις σκληρότερες οικονομικές θεωρίες που πολλές φορές οδηγούν σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις, καθώς το κέρδος αποθεώνεται και επιδιώκεται με κάθε τρόπο.

Οι μικρές χώρες που δοκίμασαν να τον εφαρμόσουν, όπως για παράδειγμα η Χιλή και η Αργεντινή, στην κυριολεξία εξουθενώθηκαν. Στην Αργεντινή έφτασε το 57% του πληθυσμού να ζει στη φτώχεια με την ανεργία επίσημα στο 30% με τους εργαζόμενους να προσπαθούν να κινήσουν από μόνοι τους τα παροπλισμένα εργοστάσια... Καταστάσεις που επαναλήφθηκαν και σε μας τα προηγούμενα χρόνια, αν και ποτέ δεν πτωχεύσαμε επίσημα, ελέω ΕΕ.

Ακολούθησαν κι άλλες χώρες, με μερικά από τα χειρότερα αποτελέσματα στο Μεξικό, όπου οι μισθοί μειώθηκαν κατά 40% με 50% τον πρώτο χρόνο, όταν το κόστος ζωής αυξήθηκε κατά 80%. Πάνω από 20.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις χρεοκόπησαν και πάνω από 1.000 κρατικές επιχειρήσεις ιδιωτικοποιήθηκαν.

Με λίγα λόγια, αλίμονο σ' εκείνους που μπορεί να πιστεύουν ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι η πανάκεια για τη θεραπεία των προβλημάτων κάθε οικονομίας.

Όπως είναι φυσικό, η λύση και σ' αυτό το ζήτημα βρίσκεται περίπου στη μέση, σε ένα ισορροπημένο ισοζύγιο κρατικών παρεμβάσεων και περιθωρίων στην ελευθερία του εμπορίου με την δυνατότητα προσεκτικά σχεδιασμένων παλινδρομίσεων ανάμεσα στα δύο. Αν και δεν μπορεί κανείς πλέον να αισθανθεί ελεύθερος να εφαρμόσει την πολιτική που θέλει στη χώρα του όταν τα κέντρα λήψης των αποφάσεων έχουν μετακινηθεί έξω από αυτήν.

Σαφώς λοιπόν υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στον φιλελευθερισμό και τον νεοφιλελευθερισμό και ορισμένως οι δύο αυτές λέξεις δεν έχουν να κάνουν με την δημοκρατικότητα ή τον κοινωνικό συντηρητισμό αυτών που τις χρησιμοποιούν ή τις θέτουν ως προμετωπίδα στον αγώνα τους.

Τουλάχιστον ως προς αυτό δεν πρέπει να γίνονται συγχύσεις. Οι ιδεολογικές διαφορές ανάμεσα στις δύο θεωρίες είναι υπαρκτές και ουσιώδεις αν και η μία αποτελεί άμεση απόρροια της άλλης και έχουν να κάνουν αυστηρά και μόνο με οικονομικά κριτήρια.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, όπου βρεθεί και όπου σταθεί διατείνεται ότι το κόμμα του είναι «φιλελεύθερο». Αυτό σημαίνει ότι θέλει να διασαφηνίσει ότι δεν είναι «νέο-φιλελεύθερο». Καλές οι προθέσεις, εντούτοις, πολλές φορές το μεν πνεύμα πρόθυμο, η δε σαρξ ασθενής. Και παρόμοιες ασθένειες τις σαρκός της ΝΔ τις έχουμε ακριβοπληρώσει την τελευταία φορά που τους εμπιστευτήκαμε.

Όσον αφορά, από την άλλη, το αντίπαλο δέος του, το πώς τα κατάφερε ο ΣΥΡΙΖΑ να συγκεράσει στην πρώτη διετία της κυβέρνησής του τον νεοφιλελευθερισμό με τις αριστερές του καταβολές, αυτό είναι κάτι που πρέπει να μελετήσουν οι ιστορικοί, οι ψυχολόγοι και οι αναλυτές του μέλλοντος.

Γιατί πρέπει να τονίσουμε εδώ, ότι στο βιβλίο "1984" του Όργουελ σε μια εφιαλτική κοινωνία, το κράτος που ήλεγχε τα πάντα, είχε δημιουργήσει μια νέα γλώσσα όπου τα αρχικά γράμματα είχαν πάρει τη θέση των εννοιών που εκπροσωπούσαν, χάνοντας όμως εντελώς την πραγματική τους έννοια. Για παράδειγμα λέγοντας ΥΠΟΥΦΙΛ, εννοούσαν το Υπουργείο Φιλίας, το οποίο στην πραγματικότητα ήταν το Υπουργείο …Πολέμου.

Επειδή όμως εμείς ΔΕΝ ζούμε σε τέτοιο ολοκληρωτικό καθεστώς, ο Τσίπρας επιμένει ότι το «Α» στο τέλος της λέξης ΣΥΡΙΖΑ εξακολουθεί να σημαίνει ακριβώς «Αριστερά». Είναι ασφαλώς προς τιμήν του που το επισημαίνει και με τον τρόπο αυτό καθορίζει και την κοσμοθεωρία του κόμματός του. Μόνο που έτσι κάνει πιο δύσκολη τη δουλειά των μελλοντικών επιστημόνων που λέγαμε προηγουμένως…