Τρίτη, 23 Απριλίου 2019

ev media-logo

Μάθημα δημόσιου (δια)λόγου. Διαβάστε το νέο άρθρο του Διονύση Παρούτσα

Το να διαθέτει κάποιος πρόσβαση σε δημόσιο βήμα, όπως είναι για παράδειγμα αυτή η στήλη, μια ιστοσελίδα, ένα μικρόφωνο στο ραδιόφωνο ή την τηλεόραση ή ακόμη και μέσω της ενασχόλησης με την πολιτική, σαφώς του δίνει μια παραπάνω ευκαιρία να εκφράσει την προσωπική του άποψη αλλά και του δημιουργεί ορισμένες υποχρεώσεις, τις οποίες άλλος σέβεται και άλλος όχι, ανάλογα με τον χαρακτήρα και το ήθος του.

dialogos

Φυσικά, καθώς οι ευκαιρίες για δημόσια έκφραση έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, με την ραγδαία ανάπτυξη των σχετικών τεχνολογιών, όλο και συχνότερα εμφανίζονται άνθρωποι που κάνουν κακή χρήση και αντί να προσφέρουν ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο, απλά αναμασούν έτοιμα "τσιτάτα", μεγαλοποιώντας την προσωπική τους θεώρηση και καταδικάζοντας στο πυρ το εξώτερο κάθε διαφορετική άποψη.

Ειδικότερα σήμερα, που η παραπαίουσα κοινωνία μας βρίσκεται στα αρχικά, επώδυνα στάδια της αναγέννησής της και προσπαθεί να χαράξει εκ νέου το δρόμο της προς την ευημερία και την ευνομία (πράγματα, φυσικά, ανέκαθεν εκζητούμενα και μηδέποτε επιτυγχανόμενα), η διαχείριση της διαφορετικής άποψης γίνεται πολλές φορές με… φιλοπόλεμες διαθέσεις, οι οποίες ενίοτε μετέρχονται όχι μόνο λεκτικής αλλά πολλές φορές και φυσικής βίας, όπως άλλωστε συχνά έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθούμε στις τηλεοράσεις μας.

Πραγματικά, δεν είναι λίγες ως σήμερα οι φορές που οι απαντήσεις εξοργισμένων αναγνωστών, ακόμη και προς αυτή την μικρή επαρχιακή επιφυλλίδα, υπήρξαν έμπλεες μένους, σολοικισμών, αβάσιμων κατηγοριών και ανοίκειας επιθετικότητας. Η δικαιοκρισία, η ευπρέπεια και η πληρότητα του λόγου ήταν, στις περιπτώσεις αυτές, αρετές εξοβελισμένες σε κάποιο ουτοπικό υπερπέραν!

Ας δούμε τι λέει ο Φ.Κ. Βώρος για τις αρετές αυτές του γραπτού λόγου:

"Δικαιοκρισία είναι αρετή επαινετή και αναγκαία σε κάθε περίπτωση που παρεμβάλλονται στο λόγο αξιολογικές κρίσεις για πρόσωπα, πράξεις, προθέσεις, καταστάσεις, ιδεολογίες... Η δικαιοκρισία δεν είναι μόνο κοινωνική υποχρέωση και νομική και επιστημονική, αλλά και προϋπόθεση για ομαλή πορεία διαλόγου και συνεργασίας με τους άλλους.

Αν μιλώντας για το αίτια του Ελληνικού Εμφύλιου προτάξω την κρίση: «Κύριο αίτιο υπήρξε η ιδεολογία της Δεξιάς (ή της Αριστεράς)», ανοίγω το δρόμο μάλλον για λογομαχία παρά για πειστικό διάλογο... Ενώ, αν προτάξω δυο ενδεικτικά γεγονότα εξακριβωμένα και τεκμηριωμένα, πιθανό είναι να πειστεί και ο ακροατής να συμπράξει, να πει και άλλα τεκμηριωμένα στοιχεία, για να προσεγγίσουμε καλύτερα την αλήθεια.

Πέρα από τη δικαιοκρισία, η ευπρέπεια λόγου είναι κόσμημα, όταν μάλιστα είναι αντίστοιχη ή σύμμετρη προς την ηλικία του ακροατηρίου, το φύλο των αναγνωστών, την ιδιότητά τους, την περίσταση κτλ.

Τέλος, ο λόγος πρέπει να είναι πλήρης, με αρχή, ενδιάμεσες παραγράφους δόμησης, συμπέρασμα, τελική πρόταση. Αυτονόητο ότι η πρόταση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και επιχειρηματολογία στήριξης, όπως και η κριτική προηγούμενης κατάστασης απαιτεί ακρίβεια και ευπρέπεια λόγου".

Για να κλείσουμε το σημερινό φιλολογικό μας μάθημα, καλό είναι να παραθέσουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα στο οποίο, όχι μόνο αυτές αλλά και άλλες αρετές υπηρετούνται με συνέπεια και δίνουν το στίγμα του ήθους και της επιστημοσύνης του συγγραφέα του. Και για να γίνει αυτό, ο αναγνώστης δεν έχει παρά να ανατρέξει στο προηγούμενο φύλλο των Ευρυτανικών Νέων, στην απάντηση του Εκπαιδευτικού Γιάννη Τασιόπουλου από το φροντιστήριο "λέξη" προς την "Τρίτη Ματιά".

Δεν είναι περίεργο που για πρώτη φορά η στήλη έγινε δέκτης ευμενών σχολίων που αφορούσαν όχι τη θέση της αλλά μια… απάντηση προς αυτήν. Παρ' όλο που το περιεχόμενο της απάντησης ήταν διαμετρικά αντίθετο προς την άποψη που εκφράστηκε σχετικά με το ζήτημα της "παραπαιδείας", δεν μπορεί κανείς παρά να παραδεχτεί ότι επρόκειτο για ένα υπόδειγμα κειμένου, με σαφή στόχο και ειλικρινή κίνητρα. Όχι μόνο έκανε "φύλλο και φτερό" το αρχικό κείμενο το οποίο ανασκεύασε με κάθε πιθανό τρόπο, αλλά το έπραξε με τόσο συνεπή λογική και ευπρεπή αντιπαράθεση, που οδήγησε τον κάθε αναγνώστη στο να σκεφτεί και δεύτερη φορά πάνω στα γραφόμενα.

Αποτελεί εξαιρετικό υπόδειγμα προς μίμηση, ιδιαίτερα από όλους εκείνους που διεξάγουν δημόσιο διάλογο, και αυτό δεν αφορά μόνο στους πολιτικούς της κεντρικής πολιτικής σκηνής. Πολλές "κοκορομαχίες" στα καθ' ημάς δημοτικά συμβούλια και στον τοπικό τύπο θα μπορούσαν να αποφευχθούν, εάν υιοθετούνταν μια παρόμοια αντίδραση – ένθεν κακείθεν!

Ίσως βέβαια να μην κατόρθωσε να με πείσει ότι φέτος χρεώθηκα "με δική μου επιλογή" για να πάει το παιδί φροντιστήριο ή ότι τα πράγματα δεν θα μπορούσαν να είναι και κάπως αλλιώς.

Εντούτοις, ήταν από τις φορές εκείνες που κάποιος αισθάνεται περήφανος για το γραπτό του καθώς η αντίδραση που προκαλεί είναι τόσο αξιόλογη ώστε να προσδίδει και σ' αυτό το ίδιο μια αξία που πιθανώς δεν έχει.

Και μόνο για το λόγο αυτό ένα "ευχαριστώ" δεν αρκεί.