Greek Albanian English French German Italian Portuguese Russian Spanish Turkish
Κυριακή, 23 Σεπτεμβρίου 2018

ev media-logo

Ο ορισμός της Αναπηρίας. Άρθρο της Μαρίας Κλέσιορα, Ψυχολόγου ΚΔΑΜ ΜΕΑ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία

Η Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία θεσπίστηκε από τα Ηνωμένα Έθνη το 1992 και εορτάζεται σε όλον τον Πλανήτη στις 3 Δεκεμβρίου, προωθώντας την κατανόηση σε θέματα αναπηρίας και την κινητοποίηση υπέρ των δικαιωμάτων αξιοπρέπειας και ευημερίας των ατόμων με αναπηρία. Ο εορτασμός αυτής της ημέρας επιδιώκει την αύξηση του βαθμού ένταξης των ατόμων με αναπηρία σε κάθε πτυχή της πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής ζωής. Όμως τελικά πως μπορεί να οριστεί η αναπηρία και ποια άτομα μπορούν να θεωρηθούν ανάπηρα;

amea-11

Ο ορισµός ή καλύτερα η περιγραφή του φαινομένου της αναπηρίας συχνά προκαλεί σύγχυση από την διαφορετική χρήση ορολογιών. Οι περισσότεροι επιστήμονες και ειδικοί συμφωνούν ότι η αναπηρία είναι μια κατάσταση που υπάρχει εκ γενετής ή είναι επίκτητη, είναι μια λειτουργική βλάβη που δυσκολεύει ουσιαστικά τη ζωή του ανάπηρου ατόμου, είναι συνέπεια βλάβης στην ανάπτυξη ή τραυματικών επιδράσεων και ο κοινωνικός περίγυρος αντιδρά αρνητικά απέναντι σε ένα άτομο με αναπηρία.

Ο ορισμός της αναπηρίας περιλαμβάνει μια μακροχρόνια διαμάχη κυρίως μεταξύ της βιολογικής και της κοινωνικής κατανόησης του ζητήματος. Στα πλαίσια αυτά η αναπηρία προσεγγίστηκε μέσα από διαφορετικές οπτικές, ανάλογα με τα κοινωνικά και ιστορικά συμφραζόμενα κάθε περιόδου. Οι κύριες προσεγγίσεις θα μπορούσαν να ενταχθούν σε δυο βασικές κατηγορίες: τα ατομικά/ιατρικά και τα κοινωνικά μοντέλα κατανόησης της αναπηρίας.

Το ιατρικό/ατομικό μοντέλο τοποθετεί το πρόβλημα της αναπηρίας στο ίδιο το άτομο με αναπηρία. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό , η αναπηρία θεωρείται ως σωματική, νοητική ή αισθητηριακή απόκλιση από το «φυσιολογικό». Οι δυσκολίες λοιπόν που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία στην καθημερινή τους ζωή είναι επακόλουθο της δικής τους «δυσλειτουργίας», αγνοώντας κάθε συσχετισμό μεταξύ των δυσκολιών αυτών και του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος του ατόμου. Για παράδειγμα θεωρείται ότι ένα άτομο με δυσκολία στην κίνηση δεν μπορεί να επιβιβαστεί σε ένα λεωφορείο λόγω της δικής του αναπηρίας . Υποστηρίζεται δε, ότι μέσω της ιατρικής αντιμετώπισης πολλές «δυσλειτουργίες» μπορούν να αποκατασταθούν και τα άτομα με αναπηρία να γίνουν και πάλι «φυσιολογικά». Παρόλο που το μοντέλο αυτό δίνει περιθώριο σε δημιουργία προκαταλήψεων, στίγματος και αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία, πρέπει να αναγνωρίσουμε την συνδρομή του στην βελτίωση της ποιότητας ζωής τους μέσω της προόδου της επιστήμης στον τομέα των θεραπευτικών παρεμβάσεων αποκατάστασης.

Το δεύτερο μοντέλο για την αναπηρία είναι το κοινωνικό μοντέλο, το οποίο δίνει έμφαση στους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει το άτομο με αναπηρία δεν οφείλονται στην ίδια την αναπηρία, αλλά στην ανικανότητα της κοινωνίας να καλύψει τις ανάγκες και προσδοκίες του ατόμου με αναπηρία για ισότιμη συμμετοχή. Η αναπηρία θεωρείται μια «κοινωνική κατασκευή» δηλαδή η κοινωνία κατασκευάζει την έννοια της αναπηρίας κάνοντας σύγκριση με το υγιές και αρτιμελές άτομο το οποίο η ίδια ορίζει ως «πρότυπο». Στο παράδειγμα που αναφέρθηκε παραπάνω, το ανάπηρο άτομο δεν μπορεί να επιβιβαστεί στο λεωφορείο γιατί η πολιτεία δεν έλαβε υπ’όψιν της στις προδιαγραφές των μέσων μαζικής μεταφοράς της ιδιαιτερότητες των ατόμων με αναπηρία. Το μοντέλο αυτό αν και υπερβολικά αισιόδοξο σε ορισμένα σημεία π.χ. οι βαριές αναπηρίες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν πλήρως με αλλαγή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών παραγόντων, ανοίγει την πόρτα για ισότιμη συμμετοχή σε όλους.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) , σε έναν πιο πρόσφατο και περιεκτικό ορισµό του , ορίζει την αναπηρία ως το αποτέλεσµα οργανικών ή περιβαλλοντολογικών αιτιών , που δηµιουργούν ένα σύνολο εµποδίων σε σηµαντικές περιοχές της ζωής , όπως η αυτοεξυπηρέτηση , η απασχόληση , η εκπαίδευση , η ψυχαγωγία και η γενικότερη κοινωνική συµµετοχή ( Μακρή & Μιχαήλ 2007:8).

Η αναπηρία φαίνεται λοιπόν ότι είναι ένα φαινόμενο το οποίο μπορεί να οριστεί πολύ διαφορετικά ανάλογα με την οπτική γωνία που το αντιμετωπίζει κάποιος. Αν και η διαδικασία ορισμού της αναπηρίας μπορεί να θεωρηθεί μικρής σημασίας μπροστά στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία στην καθημερινή τους ζωή, παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των στάσεων και συμπεριφορών των άλλων ατόμων προς τα άτομα με αναπηρία, αλλά και την αντιμετώπιση τους από τη διοίκηση, τον νόμο και άλλους θεσμούς.

Όπως και να ορίζει κάποιος την αναπηρία σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε την αρχή ,σύμφωνα με την οποία ο καθένας έχει το δικαίωνα να ορίσει τον εαυτό του όπως επιθυμεί. Επίσης εκείνο που δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι ότι ένα άτομο δεν χαρακτηρίζεται μόνο μέσα από τις μειωμένες σωματικές και νοητικές του ικανότητες αλλά και από το σύνολο των υπολοίπων ικανοτήτων του και χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του, που το κάνει να είναι ένας ξεχωριστός άνθρωπος.


Η Ψυχολόγος του  Κ.Δ.Α.Π.-

ΜΕΑ. «Ανεμώνη» του Δήμου Καρπενησίου

Μαρία Κλέσιορα