Παρασκευή, 3 Απριλίου 2020

ev media-logomenoume spiti-small


«Με θέμα τη βία». Το νέο, επίκαιρο άρθρο του Διονύση Παρούτσα

Τρίτη 8 Απριλίου 2014, ώρα έξι το απόγεμα. Η οθόνη του υπολογιστή λευκή. Η ώρα περνάει… Τι θέμα θα έχει αυτό το άρθρο; Τα είπαμε πια όλα… Ο Σουλιώτης ανακοίνωσε το συνδυασμό του, οι υπόλοιπες σελίδες θα είναι γεμάτες με ρεπορτάζ. Ο Σταμάτης κρατάει τη σύνθεση του δικού του συνδυασμού ως επτασφράγιστο μυστικό, μπας και … του τον ματιάσουνε! Οι "τριάντα", έμειναν δεκαπέντε, μαζεύτηκαν οι πέντε και αποφάσισαν να βάλουν αρχηγό τους τον κανένα!

594

Ο Μπακογιάννης αλωνίζει το Λούνα Παρκ της Στερεάς, αλληλοσυγκρουόμενος με τα άλλα… συγκρουόμενα. Τζίφος κι από εκεί ως θεματολογία… Τις ανεμογεννήτριες ας μην τις πιάσουμε καλύτερα, γιατί θα πέσει καμιά στο κεφάλι μας και θα μας πλακώσει…

Η δημόσια τηλεόραση παίζει την "κόμισσα της φάμπρικας" με τον Στέφανο Ληναίο και την Άννα Φόνσου. Απίστευτη ταινία. Γεμάτη συγκίνηση, ωραίο χιούμορ, έξυπνα αστεία. Ο αστυνομικός που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον αριστερό ξάδερφο, την υπηρεσία του και τη φτώχια του. Φωτογραφία μιας εποχής άλλης, ασπρόμαυρης, γεμάτης όμως ελπίδα. Ακτινογραφία της ελληνικής ψυχής, η οποία στις μέρες μας πασχίζει να ξαναβγεί προς το φως. Αλλά πόσο δρόμο έχει ακόμα να κάνει ως εκεί! Γιατί τα σκοτάδια μας πνίγουν. 

Ταινία θα πει κανείς… Εξωραϊσμοί… Στην πραγματικότητα, τη δεκαετία του ' 60 οι αστυνομικοί κρατούσαν ακόμη πιστοποιητικά φρονημάτων, οι επιζώντες του εμφυλίου ήταν άπαντες εν ζωή. Τα πάθη ακαταλάγιαστα. Όμως η τυφλή βία είχε κοπάσει… Οι άνθρωποι προσπαθούσαν να ξεχάσουν. Και οι αστυνομικοί ισορροπούσαν πάνω σε τεντωμένο σκοινί. "Λαϊκά παιδιά στην υπηρεσία της πλουτοκρατίας" που έλεγαν και οι εξορισμένοι στα ξερονήσια. Αυτό όμως τους έκανε να υπερβαίνουν τους ψυχαναγκασμούς που δημιουργεί η δουλειά τους.

Διάβαζα, ως φοιτητής, για το "πείραμα φυλάκισης του Στάνφορντ", που με είχε συγκλονίσει. Ήταν ένα πείραμα πάνω στις ψυχολογικές επιπτώσεις που επιφέρει η μετατροπή ενός ατόμου σε φυλακισμένο ή δεσμοφύλακα. Το πείραμα διεξήχθη το 1971 από την ερευνητική ομάδα του καθηγητή ψυχολογίας Φίλιπ Ζιμπάρντο του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ.

Εικοσιτέσσερις φοιτητές επιλέχθηκαν να παίξουν τους ρόλους των φυλακισμένων και των δεσμοφυλάκων και να ζήσουν σε μια ψεύτικη φυλακή που είχε δημιουργηθεί για τους σκοπούς του πειράματος στο υπόγειο του κτιρίου της Επιστήμης της Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ. Τους διάλεξαν γιατί δεν είχαν κανένα ψυχολογική ή ιατρικό πρόβλημα αλλά και ποινικό μητρώο, έτσι ώστε να αποτελούν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα για την επιστημονική παρατήρηση. Οι ρόλοι μοιράστηκαν μετά από ρίψη κέρματος (κορώνα ή γράμματα).

Οι φυλακισμένοι και οι δεσμοφύλακες μπήκαν κατευθείαν στους ρόλους τους, προχωρώντας όμως πέρα από τις προβλέψεις, οδηγούμενοι σε επικίνδυνες και ψυχολογικά καταστροφικές καταστάσεις. Το ένα τρίτο από τους φρουρούς κρίθηκε ότι επέδειξαν "γνήσια" σαδιστικές τάσεις, με αποτέλεσμα αρκετοί φυλακισμένοι να τραυματιστούν ψυχολογικά και δύο από τους φοιτητές να αποχωρήσουν νωρίς από το πείραμα.

Μετά την κατάρρευση ενός φοιτητή από τις απάνθρωπες συνθήκες που επικρατούσαν στη "φυλακή", και συνειδητοποιώντας ότι γίνονταν ανεπίτρεπτα πράγματα, ο Ζιμπάρντο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τόσο οι φυλακισμένοι όσο και οι δεσμοφύλακες είχαν ταυτιστεί υπερβολικά με τους ρόλους τους, με αποτέλεσμα να τερματίσει το πείραμα μετά από έξι μέρες.

Το συμπέρασμα που έβγαλε ήταν ότι οι προσωπικότητες των ανθρώπων αλλοιώνονται άρδην όταν τους δίδεται θέση εξουσίας. Ο Ζιμπάρντο επίσης αναγνώρισε ότι κάποιοι φύλακες είχαν προσπαθήσει να αλλάξουν το σύστημα, αρνούμενοι να υποκύψουν στο Σύστημα. Τόσο όμως οι περισσότεροι δεμσοφύλακες όσο και οι κρατούμενοι συμπεριφέρθηκαν και ενήργησαν με τον τρόπο που πίστευαν ότι ήταν ο ενδεδειγμένος.

Τα αποτελέσματα του πειράματος έχουν χρησιμοποιηθεί σε πολλές περιπτώσεις, στην προσπάθεια πολλών να καταδείξουν ότι οι δεσμοφύλακες πρέπει να έχουν σαφείς οδηγίες και κατευθύνσεις λειτουργίας του πλαισίου τους, οριζόμενο από το υψηλότερο επίπεδο Νόμων και Αρχών, ώστε να αποφεύγεται η κακοποίηση των κρατουμένων.

Να πώς θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί το τραγικό γεγονός των φυλακών της Νιγρίτας. Και είναι τραγικό όχι μόνο γιατί χάθηκε ένας άνθρωπος –όποιος κι αν ήταν αυτός - μέσα σε φριχτούς πόνους. Αλλά και γιατί καταστράφηκαν μέσα σε δύο ώρες 14 οικογένειες, αυτές των δεσμοφυλάκων,  που από τώρα και στο εξής δεν θα έχουν μούτρα να αντικρίσουν τα παιδιά τους. "Βασανιστές" θα είναι πια το προσωνύμιό τους, ασχέτως αν το αξίζουν ή όχι.

Να λοιπόν που τέλειωσε και το σημερινό άρθρο… Αφορμή η ταινία με τον Ληναίο, αιτία όμως η αναίτια βία που ζούμε όλοι μας, η τραγική δολοφονία του φύλακα στο Μαλανδρίνο, ο αποτρόπαιος βασανισμός μέχρι θανάτου του δράστη στη Νιγρίτα. Αιτία η βία της πολιτικής όπου οι ακροδεξιοί κινηματογραφούν τους δεξιούς για να τους εκβιάσουν και οι αριστεροί χρησιμοποιούν την κινηματογράφηση για να πλήξουν και τους δύο. Αιτία η βία των δρόμων και της εγκληματικότητας που εκτινάσσεται σε πρωτόγνωρους ρυθμούς. Αιτία η φτώχεια που είναι ο πρόξενος όλων αυτών.

Πόσο τυχεροί ήταν οι πρωταγωνιστές των παλιών ασπρόμαυρων ελληνικών ταινιών! Έλπιζαν ότι θα έρχονταν ο έγχρωμος κινηματογράφος και επιβίωναν. Εμείς σε τι να ελπίσουμε που όλα έχουν ειπωθεί, όλα έχουν καταγραφεί και γνωρίζουμε ότι απλά βρισκόμαστε στο κάτω μέρος ενός ιστορικού κύκλου;

Μήπως στην νομοτελειακή επαναφορά λόγω ροπής; Γιατί όχι; Δεν θα ήταν και άσχημα! Και μας απαλλάσσει και από ευθύνες…